Zagrożenie to zbiór zdarzeń, zarówno celowych, jak i losowych, które negatywnie wpływają na funkcjonowanie struktur politycznych i gospodarczych państwa, warunki życia ludności oraz stan środowiska naturalnego.

Zagrożenie to sytuacja, wywołana przez siły natury, awarie techniczne lub inne zdarzenia, która może prowadzić do utraty zdrowia, życia, szkód w mieniu lub środowisku, obejmująca duży obszar lub liczbę osób.

Analiza nadzwyczajnych zagrożeń dla ludzi i środowiska w czasie pokoju wskazuje, że zdarzenia wywołane siłami przyrody, a także awarie i katastrofy techniczne, są nieuniknione. Z tego też względu umownie zagrożenia można podzielić na katastrofy naturalne i techniczne.

Definicje legalne katastrofy naturalnej oraz awarii technicznej, znaleźć można
w Ustawie z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej[1]. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 2 i 3, ilekroć w ustawie jest mowa o:

• katastrofie naturalnej – rozumie się przez to zdarzenie związane z działaniem sił natury, w szczególności wyładowania atmosferyczne, wstrząsy sejsmiczne, silne wiatry, intensywne opady atmosferyczne, długotrwałe występowanie ekstremalnych temperatur, osuwiska ziemi, pożary, susze, powodzie, zjawiska lodowe na rzekach i morzu oraz jeziorach i zbiornikach wodnych, masowe występowanie szkodników, chorób roślin lub zwierząt albo chorób zakaźnych ludzi albo też działanie innego żywiołu;
• awarii technicznej – rozumie się przez to gwałtowne, nieprzewidziane uszkodzenie lub zniszczenie obiektu budowlanego, urządzenia technicznego lub systemu urządzeń technicznych powodujące przerwę w ich używaniu lub utratę ich właściwości.

Należy podkreślić, że awarie techniczne wynikają przede wszystkim
z nieprawidłowego funkcjonowania urządzeń wytworzonych przez człowieka, które wykorzystują siły przyrody.

Zarówno katastrofy naturalne, jak i awarie techniczne mogą być również spowodowane zdarzeniami zachodzącymi w cyberprzestrzeni[2] oraz działaniami
o charakterze terrorystycznym.

W związku z powyższym, można przyjąć następujący podział zagrożeń:

1. Katastrofy naturalne:

• powodzie,
• upały,
• wichury, huragany, trąby powietrzne,
• silne mrozy, zawieje i zamiecie śnieżne,
• susza,
• trzęsienia ziemi,
• lawiny błotne i śnieżne,
• osuwiska,
• anomalie pogodowe,
• wyładowania atmosferyczne,
• epidemie (epidemie wśród ludzi, epizootie[3] u zwierząt hodowlanych, zakażenia wód i gleby, epifity[4] upraw),
• plagi zwierzęce.

2. Katastrofy techniczne:

• pożary (lasów, zwartej zabudowy miejskiej, zakładów pracy i magazynów, wsi),
• awarie chemiczne,
• komunikacyjne i transportowe (w transporcie lądowym, morskim i rzecznym, kolejowym, katastrofy lotnicze),
• przemysłowe (z emisją atmosfery lub wyciekiem toksycznych substancji, awarii w instalacjach i urządzeniach),
• budowlane (wynikające z błędów projektowych lub wykonawczych, nadmiernego obciążenia śniegiem dachów czy eksplozji wewnątrz obiektu),
• awarie urządzeń i instalacji (gazowych, cieplnych, wodno-kanalizacyjnych, elektroenergetycznych, telekomunikacyjnych, gazociągów, ropociągów).

3. Zamachy terrorystyczne (z użyciem materiałów wybuchowych, środków biologicznych, chemicznych lub innych).
4. Zakłócenia bezpieczeństwa i porządku publicznego (strajki, blokady szlaków komunikacyjnych, manifestacje połączone z ekscesami ulicznymi).
5. Wojenne:

• wojna konwencjonalna (starcie zbrojne dwóch lub więcej państw bądź stosowanie broni masowego rażenia),
• broń precyzyjnego rażenia (niszczenie wybranych celów militarnych
  o szczególnym znaczeniu strategicznym),
• środki napadu powietrznego (niszczenie obiektów i instalacji szczególnie istotnych dla gospodarki narodowej),
• wojna z użyciem BMR – Broni Masowego Rażenia (jądrowej, chemicznej, biologicznej).

Dla współczesnych zagrożeń, można przyjąć również podział na zagrożenia naturalne i cywilizacyjne. Definicję zagrożeń naturalnych (w prawie polskim zdefiniowanych jako katastrofy naturalne) przytoczono powyżej, natomiast zagrożeniami cywilizacyjnymi określa się zagrożenia wynikające z rozwoju współczesnej cywilizacji, szczególnie postępu technicznego, urbanizacji
i globalizacji. Ich źródłem jest przede wszystkim działalność człowieka, technologie oraz systemy społeczne i gospodarcze. W takim ujęciu można przyjąć następujący podział:

1. Zagrożenia naturalne: susze, powodzie, wichury i huragany, śnieżyce i zawieje śnieżne, lawiny błotne i śniegowe, trzęsienia ziemi.
2. Zagrożenia cywilizacyjne: awarie i katastrofy komunikacyjne, pożary, zdarzenia przemysłowe i budowlane, epidemie, zamachy terrorystyczne, awarie instalacji oraz zakłócenia porządku publicznego.

Opracowanie własne na podstawie na podstawie informacji z BIP Urzędu Miasta Wrocławia. [5]

Charakterystyka zagrożeń naturalnych występujących w Polsce

Na terenie Polski obserwuje się zróżnicowane zagrożenia naturalne, które mogą stanowić poważne wyzwanie dla ludności i infrastruktury kraju. Do najczęściej występujących należą powodzie, osuwiska, wichury, huragany, trąby powietrzne, silne mrozy, zawieje i zamiecie śnieżne, pożary lasów, grypa, susze, lawiny śnieżne oraz upały. Występowanie tych zjawisk jest ściśle związane z warunkami klimatycznymi oraz ukształtowaniem terenu. W zależności od pory roku, poszczególne zagrożenia naturalne mogą występować z różną intensywnością. Analizując dane historyczne, można wyróżnić charakterystyczne okresy,
w których ryzyko pojawienia się konkretnych zjawisk jest szczególnie wysokie:

1. powodzie opadowe – od marca do października,
2. powodzie roztopowe – od stycznia do kwietnia,
3. powodzie sztormowe – od grudnia do stycznia,
4. powodzie zatorowe – od grudnia do kwietnia,
5. powodzie roztopowo-opadowe – od stycznia do kwietnia,
6. powodzie spowodowane awariami obiektów hydrotechnicznych lub złym zarządzaniem wodą — o każdej porze roku,
7. osuwiska – uaktywniają się przede wszystkim w okresie od maja do sierpnia oraz w czasie powodzi opadowych,
8. wichury – od listopada do marca,
9. trąby powietrzne – najczęściej od czerwca do sierpnia, czasem w maju w godzinach popołudniowych,
10. halny, fen[6] – od października do lutego,
11. silne mrozy, zamiecie i zawieje śnieżne występują – od grudnia do lutego,
12. pożary lasów – występują najczęściej od marca do września,
13. grypa – początek sezonu grypowego w Polsce przypada na połowę września lub przełom września i października. Od tego momentu mniej więcej do końca listopada liczba zachorowań rośnie. Grudzień i styczeń są okresem stabilizacji, ponowny wzrost zachorowań rozpoczyna się w lutym i trwa do końca marca lub utrzymuje się jeszcze w kwietniu (zależnie od typu wirusa oraz warunków pogodowych),
14. susze – marzec oraz od czerwca do września,
15. lawina śnieżna – od grudnia do marca,
16. upały – od lipca do sierpnia[7].

Należy jednak pamiętać, że obserwowane w ostatnich latach ekstremalne zjawiska pogodowe, świadczą o istnieniu potencjalnego ryzyka pojawienia się zagrożeń również w innych miesiącach niż wskazane powyżej.

Analizując terytorium naszego kraju, warto pamiętać, że poziom zagrożenia wygląda inaczej na tzw. ścianie wschodniej, a inaczej na zachodzie. Wojna będzie postrzegana odmiennie przez mieszkańca Polski wschodniej, inaczej przez osobę
z centralnej części kraju, a jeszcze inaczej przez kogoś żyjącego na zachodzie.

Również lawiny śnieżne czy osuwiska, będą zagrożeniem tyko w niektórych rejonach kraju. Zdecydowana większość osuwisk znajduje się w Karpatach (95%). Można napotkać je dodatkowo m.in. na wybrzeżu Bałtyku, w dolinach dużych rzek oraz w terenach o stromych, głęboko wciętych dolinach. Sporadycznie pojawiają się też na pojezierzach, w Sudetach, Górach Świętokrzyskich, na Wyżynie Lubelskiej i Roztoczu[8].

Zjawiska ekstremalne pojawiają się coraz częściej, są bardziej intensywne i obejmują regiony, w których wcześniej ich nie obserwowano.

[1] https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20020620558

[2] Cyberprzestrzeń – to przestrzeń przetwarzania i wymiany informacji tworzona przez systemy teleinformatyczne, określone w art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2024 r. poz. 1557 i 1717) wraz z powiązaniami pomiędzy nimi a relacjami z użytkownikami (art. 3 ust. 1 pkt 4 Ustawy z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej).

[3] Masowe występowanie na określonym terenie i w określonym czasie zachorowań zwierząt na chorobę zakaźną.

Słownik języka polskiego PWN, https://sjp.pwn.pl/slowniki/epizootia.html (dostęp: 17.03.2026 r. 20:50)

[4] Samożywna roślina żyjąca na innych roślinach.

Słownik języka polskiego PWN, https://sjp.pwn.pl/slowniki/epifity.html (dostęp: 17.03.2026 r.  20:50)

[5] https://bip.um.wroc.pl/artykul/100/3227/zagrozenia (dostęp: 17.03.2026 r. 20:50).

[6] Fen (z niem. Föhn) – ciepły i suchy wiatr, wiejący z gór w doliny. W wyniku zmian fizycznych, następuje ogrzewanie i osuszanie spadającego powietrza oraz gwałtowne ocieplenie w obszarze jego oddziaływania. W Tatrach ten wiatr nosi nazwę halny.

Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Fen (dostęp: 17.03.2026 r. 22:00)

[7] Opracowano na podstawie: Zagrożenia występujące w Polsce. Aktualizacja, RCB, Warszawa 2013.

[8] Tamże, s. 6.