Historyczne początki myślenia o bezpieczeństwie pracy

Refleksja nad bezpieczeństwem i higieną pracy nie jest wyłącznie domeną współczesności. Zagrożenia wynikające z wykonywania określonych zawodów analizowano już kilkaset lat temu. Za prekursora i „ojca medycyny pracy” uznaje się włoskiego lekarza Bernardino Ramazziniego, którego przełomowe dzieło De Morbis Artificum Diatriba (Choroby zawodowe) ukazało się w Mediolanie w 1700 roku.

Źródła dolegliwości urzędników

Już ponad trzy wieki temu Ramazzini zauważył, że zdrowiu mogą szkodzić zarówno powtarzalne czynności, jak i szczególne warunki pracy. Analizując obowiązki ówczesnych urzędników, wskazał trzy główne przyczyny ich dolegliwości:

• długotrwałe siedzenie,
• nieustanny ruch ręki wykonywany zawsze w tym samym kierunku,
• napięcie umysłowe związane z koniecznością bezbłędnego prowadzenia ksiąg i rachunków.

Skutki powtarzalnego ruchu

Ramazzini opisał również, jak ciągłe prowadzenie pióra po papierze prowadzi do silnego zmęczenia dłoni i całego ramienia. Zwrócił uwagę, że długotrwałe napięcie mięśni oraz ścięgien może z czasem doprowadzić nawet do utraty sprawności prawej ręki.

Od pióra do klawiatury

Współczesne badania potwierdzają trafność tych obserwacji. Problemem pozostaje przeciążanie ciała przez wielokrotne powtarzanie tych samych ruchów — tysiące, a nawet miliony razy. To, co Ramazzini opisywał w odniesieniu do XVIII-wiecznych urzędników, odpowiada dziś „chorobie komputerowej” (zespołowi RSI) oraz zespołowi cieśni nadgarstka, na które narażone są osoby pracujące przy klawiaturze i myszce.

Choć ludzkie ciało jest przystosowane do aktywności fizycznej, rewolucja przemysłowa i informatyczna utrwaliły siedzący, monotonny tryb życia. Wysoką cenę płacą za to przede wszystkim stawy i kręgosłup.

Zawody szczególnie narażone na ryzyko

W dziele De Morbis Artificum Diatriba Bernardino Ramazzini uporządkował różne grupy zawodowe według ryzyka zdrowotnego. Oprócz szczegółowo omówionych urzędników są mi.in. takie profesje jak:

• górnictwo – Ramazzini wymienił je na pierwszym miejscu pod względem poziomu ryzyka zawodowego,
• zawody medyczne – autor umieścił je na drugim miejscu w swoim zestawieniu, zwracając uwagę przede wszystkim na wysokie ryzyko chorób zakaźnych wśród pracowników ochrony zdrowia.

Znaczenie obserwacji Ramazziniego

Obserwacje Bernardino Ramazziniego z 1700 roku pokazują, że już wtedy dostrzegano szczególne zagrożenia związane z pracą w kopalniach, służbie medycznej oraz zawodach wymagających długotrwałej pracy siedzącej i powtarzalnych ruchów. Stały się one ważnym fundamentem późniejszego rozwoju medycyny pracy. ∎

Bibliografia

1. B. Bilski (red.), Higiena pracy w pielęgniarstwie medycznym, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu, Poznań 2015.
2. S. Moalem, Dziedzictwo. Jak twoje geny wpływają na ciebie i jak ty wpływasz na swoje geny, Wydawnictwo Galaktyka sp. z o.o., Łódź 2014.