W świecie pełnym technologii, procedur i złożonych systemów bezpieczeństwa wciąż działa metoda tak prosta, że łatwo nie docenić jej skuteczności. Buddy system, czyli praca w parach, opiera się na jednej zasadzie: nie działaj sam. Partnerzy pozostają w stałym kontakcie, obserwują się nawzajem, wspierają i reagują na zagrożenia. Dzięki temu nawet w trudnych warunkach można znacząco zwiększyć bezpieczeństwo oraz sprawność działania.

Metoda ta znajduje zastosowanie w wielu środowiskach: podczas nurkowania, w działaniach wojskowych, w górach, w akcjach ratowniczych oraz w pracy zawodowej. Sprawdza się wszędzie tam, gdzie ryzyko jest wysokie, a szybka pomoc może przesądzić o zdrowiu lub życiu człowieka.

Buddy system to nie tylko „ktoś obok”. To partner, który zauważa to, co może nam umknąć, reaguje wtedy, gdy sami nie jesteśmy w stanie, i przypomina o zasadach, gdy pojawia się rutyna.
W praktyce oznacza to wyższy poziom bezpieczeństwa dzięki wzajemnej kontroli i wsparciu.

Czym jest Buddy system?

Buddy system to zorganizowany model wzajemnej odpowiedzialności, w którym dwie osoby tworzą zespół i pozostają ze sobą w stałym kontakcie. Każda z nich ma obowiązek:

• obserwować stan drugiej osoby i wychwytywać sygnały ostrzegawcze,

• utrzymywać regularną komunikację,

• reagować na pierwsze oznaki zagrożenia,

• w razie potrzeby udzielić pierwszej pomocy,

• wezwać wsparcie lub służby ratunkowe.

Jako ludzie jesteśmy omylni. Pod wpływem stresu, zmęczenia czy niedotlenienia zdolność do trafnej oceny sytuacji wyraźnie spada. System partnerski tworzy więc mechanizm zabezpieczający: jeśli jedna osoba popełni błąd, straci orientację lub zasłabnie, druga może szybko przejąć kontrolę i podjąć właściwe działania.

Najważniejsze filary systemu

• • Wzajemna odpowiedzialność: każdy dba nie tylko o siebie, lecz także o bezpieczeństwo partnera.

• • Stała obserwacja: partnerzy szybko zauważają sygnały pogorszenia sytuacji.

• • Wspólne decyzje: druga perspektywa ogranicza ryzyko błędów i pochopnych działań.

Buddy system nie tworzy relacji hierarchicznej. To współpraca oparta na zaufaniu, komunikacji
i odpowiedzialności.

Dlaczego Buddy system ratuje życie?

Buddy system zwiększa szanse na bezpieczne zakończenie działania, ponieważ:

1. Skraca czas reakcji do minimum.

2. Umożliwia natychmiastową pomoc przed przybyciem służb ratunkowych.

3. Zmniejsza ryzyko paniki i dezorganizacji.

4. Wprowadza mechanizm podwójnej kontroli decyzji.

5. Zwiększa odpowiedzialność i ostrożność uczestników.

W sytuacjach krytycznych o wyniku zdarzenia często decydują minuty, a czasem sekundy. Obecność drugiej osoby oznacza natychmiastową reakcję jeszcze przed przybyciem profesjonalnej pomocy.

Buddy system w codziennym życiu

Choć Buddy system kojarzy się głównie z sytuacjami ekstremalnymi, można go z powodzeniem stosować także w codziennych okolicznościach, na przykład:

• • podczas nocnych powrotów do domu,

• • na imprezach i dużych wydarzeniach,

• • w podróżach zagranicznych,

• • podczas prac domowych lub terenowych obarczonych ryzykiem, na przykład przy czyszczeniu rynien.

Buddy system w bezpieczeństwie i higienie pracy

W miejscu pracy system partnerski ma szczególne znaczenie tam, gdzie rośnie ryzyko wypadku albo nagłego pogorszenia stanu zdrowia pracownika. Dotyczy to zwłaszcza zadań wykonywanych:

• • na wysokości, na przykład na rusztowaniach lub dachach,

• • w przestrzeniach zamkniętych, takich jak zbiorniki, studzienki czy silosy,

• • z substancjami niebezpiecznymi, w tym chemikaliami i gazami,

• • przy urządzeniach energetycznych i instalacjach pod napięciem,

• • w odosobnieniu, na przykład w magazynach, halach nocą lub na otwartym terenie,

• • w trudnych warunkach, na przykład przy skrajnych temperaturach lub ograniczonej widoczności.

Przepisy BHP zobowiązują pracodawcę do zapewnienia asekuracji przy pracach szczególnie niebezpiecznych. Zgodnie z art. 225 Kodeksu pracy takie zadania powinny być wykonywane przez co najmniej dwie osoby: „§ 1. Pracodawca jest obowiązany zapewnić, aby prace, przy których istnieje możliwość wystąpienia szczególnego zagrożenia dla zdrowia lub życia ludzkiego, były wykonywane przez co najmniej dwie osoby, w celu zapewnienia asekuracji.”

Wykaz takich prac ustala pracodawca po konsultacji z pracownikami lub ich przedstawicielami, z uwzględnieniem przepisów wydanych na podstawie art. 237¹⁵.

Przykładem takich zadań są prace eksploatacyjne przy urządzeniach energetycznych, przy których — poza asekuracją — trzeba spełnić również dodatkowe wymagania wynikające z odrębnych przepisów BHP.

Wymogi BHP są zgodne z ideą Buddy systemu. Choć przepisy nie zawsze posługują się tą nazwą, ich cel jest podobny: zapobiegać samotnemu wykonywaniu prac wysokiego ryzyka, zapewniać wzajemną kontrolę i umożliwiać szybką reakcję w razie zagrożenia. To zarazem dobra praktyka organizacyjna i obowiązek wynikający z prawa.

Buddy system w sytuacjach ekstremalnych

System ten stosuje się wszędzie tam, gdzie istnieje wysokie ryzyko utraty zdrowia, orientacji lub życia, a uczestnicy muszą stale monitorować siebie nawzajem. Typowe przykłady to:

• • akcje ratownicze, na przykład podczas pożarów i katastrof budowlanych,

• • działania wojskowe i taktyczne,

• • wyprawy wysokogórskie i zimowe w trudnych warunkach,

• • nurkowanie,

• • ewakuacje prowadzone w warunkach zagrożenia,

• • praca w strefach skażonych chemicznie lub biologicznie,

• • działania podczas klęsk żywiołowych, takich jak powodzie czy trzęsienia ziemi.

System ten stosuje się wszędzie tam, gdzie istnieje wysokie ryzyko utraty zdrowia, orientacji lub życia, a uczestnicy muszą stale monitorować siebie nawzajem. Typowe przykłady to:

•      akcje ratownicze, na przykład podczas pożarów i katastrof budowlanych,
•      działania wojskowe i taktyczne,
•      wyprawy wysokogórskie i zimowe w trudnych warunkach,
•      nurkowanie,
•      ewakuacje prowadzone w warunkach zagrożenia,
•      prace w strefach skażonych chemicznie lub biologicznie,
•      działania podczas klęsk żywiołowych, takich jak powodzie czy trzęsienia ziemi.

Najczęstsze błędy w stosowaniu Buddy systemu

• • łączenie osób o bardzo różnym poziomie umiejętności bez odpowiedniego przygotowania,

• • niewystarczająca komunikacja lub zbyt rzadki kontakt,

• • traktowanie systemu jedynie jako formalności,

• • oddalanie się od partnera lub przerwanie kontaktu,

• • pomijanie wzajemnej kontroli sprzętu i procedur.

Buddy system działa tylko wtedy, gdy partnerzy traktują go poważnie i aktywnie uczestniczą w całym procesie.

Ciekawy przykład rozwiązania, które współcześnie określa się mianem Buddy system, opisuje Katja Hoyer w książce „Kraj za murem. Życie codzienne w NRD”[1]. Autorka przedstawia doświadczenia pracowników Niemieckiej Republiki Demokratycznej delegowanych do budowy rurociągu „Przyjaźń” na terenie Związku Radzieckiego. Ze względu na ekstremalnie trudne warunki atmosferyczne – silne mrozy, obfite opady śniegu i ryzyko odmrożeń – pracownicy starali się nie wykonywać zadań w pojedynkę oraz wzajemnie kontrolowali swoje bezpieczeństwo. Szczególną uwagę zwracano na unikanie samotnych przejść między barakami, zwłaszcza nocą. Takie wzajemne monitorowanie miało ograniczać ryzyko utraty zdrowia lub życia w surowych warunkach uralskiej zimy.

Buddy system należy do najprostszych, a zarazem najskuteczniejszych sposobów zwiększania bezpieczeństwa. Sprawdza się w wielu obszarach aktywności człowieka. Jego siła nie wynika z zaawansowanej technologii, lecz z czegoś podstawowego: obecności drugiego człowieka.

W świecie, w którym często podkreśla się niezależność i samowystarczalność, warto pamiętać, że bezpieczeństwo bardzo często opiera się na współdziałaniu. Z perspektywy ewolucji jesteśmy gatunkiem społecznym — to współpraca, a nie samotność, pozwoliła nam przetrwać.

Buddy system nie jest oznaką braku samodzielności ani słabości. To rozsądne podejście do bezpieczeństwa i dowód świadomości, że razem można działać skuteczniej i lepiej dbać o siebie nawzajem. ∎

 

---

[1] Zob. K. Hoyer, Kraj za murem. Życie codzienne w NRD, Wydawnictwo Poznańskie Sp. z o.o., Poznań 2025, s. 414.

fot. Katrin Perspektywa, Szczecin Plac Obrońców Westerplatte